Δωρεές και γονικές παροχές: Τι αλλάζει στις μεταβιβάσεις περιουσίας το 2025

Από το φθινόπωρο του 2021, όταν θεσπίστηκε το αφορολόγητο όριο των 800.000 ευρώ για δωρεές και γονικές παροχές μεταξύ στενών συγγενών, οι διαδικασίες μεταβίβασης περιουσίας έχουν αλλάξει δραστικά. Το μέτρο αυτό έδωσε τη δυνατότητα σε οικογένειες να μεταβιβάζουν ακίνητα και χρηματικά ποσά χωρίς επιβάρυνση, καθιστώντας τις περισσότερες τέτοιες πράξεις ουσιαστικά αφορολόγητες. Ειδικά στην περίπτωση της πρώτης κατοικίας, το συνολικό όφελος μπορεί να ξεπεράσει το ένα εκατομμύριο ευρώ, προσφέροντας σημαντική οικονομική ανάσα στα νοικοκυριά.

Κάθε είδους μεταβίβαση —είτε αφορά ακίνητα, μετρητά, τίτλους, εταιρικά μερίδια ή άλλα περιουσιακά στοιχεία— λογίζεται ως δωρεά ή γονική παροχή και πρέπει να δηλώνεται στις φορολογικές αρχές. Η δήλωση κατατίθεται από αμφότερα τα μέρη, τόσο από εκείνον που προσφέρει την περιουσία όσο και από τον αποδέκτη της, είτε ηλεκτρονικά μέσω της ΑΑΔΕ είτε στην αρμόδια εφορία. Όταν η πράξη πραγματοποιείται με συμβολαιογραφική πράξη, η υποβολή πρέπει να προηγείται της υπογραφής του συμβολαίου, ενώ σε κάθε άλλη περίπτωση υπάρχει προθεσμία έξι μηνών από τη μεταβίβαση ή τη μεταφορά του ποσού.

Ο υπολογισμός του φόρου εξαρτάται από τη συγγενική σχέση μεταξύ των δύο πλευρών. Οι συγγενείς πρώτου βαθμού —γονείς, παιδιά, εγγόνια και σύζυγοι ή μέρη συμφώνου συμβίωσης— υπάγονται στην πρώτη φορολογική κατηγορία, για την οποία ισχύει το ευνοϊκό αφορολόγητο των 800.000 ευρώ. Πέρα από αυτό το όριο, ο φόρος ανέρχεται σε 10% επί του υπερβάλλοντος ποσού. Για τους συγγενείς δεύτερης κατηγορίας, όπως αδέλφια, πεθεροί και παππούδες, οι συντελεστές φτάνουν έως 20%, ενώ για τρίτα πρόσωπα ή πιο μακρινούς συγγενείς μπορεί να φτάσουν το 40%.

Το αφορολόγητο όριο καλύπτει κάθε μορφή περιουσίας — από ακίνητα και κινητά περιουσιακά στοιχεία έως τραπεζικές καταθέσεις ή χρηματικά ποσά — αρκεί η μεταφορά να πραγματοποιείται μέσω τραπεζικού ιδρύματος. Αντιθέτως, όταν η δωρεά γίνεται με μετρητά χωρίς τραπεζική διαμεσολάβηση, επιβάλλεται φόρος σύμφωνα με τους ίδιους συντελεστές που ισχύουν για τις λοιπές κατηγορίες συγγενών. Για να τύχει της απαλλαγής, η πράξη πρέπει να τεκμηριώνεται με αποδεικτικά τραπεζικής συναλλαγής, όπως μεταφορά από λογαριασμό του δωρητή στον λογαριασμό του δωρεοδόχου, έκδοση τραπεζικής επιταγής ή κατάθεση στον λογαριασμό πωλητή σε περίπτωση αγοράς ακινήτου ή οχήματος. Τα σχετικά IBAN και τα παραστατικά των συναλλαγών πρέπει να συνοδεύουν τη δήλωση.
Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ χορηγείται μία φορά για κάθε συνδυασμό δωρητή και δωρεοδόχου. Αν ακολουθήσουν και άλλες παροχές ανάμεσα στα ίδια πρόσωπα μετά την 1η Οκτωβρίου 2021, οι αξίες τους υπολογίζονται αθροιστικά για τον προσδιορισμό του ορίου απαλλαγής.

Ιδιαίτερη πρόβλεψη υπάρχει για τις γονικές παροχές που αφορούν πρώτη κατοικία, όπου παρέχονται πρόσθετες απαλλαγές. Για άγαμους ή ανήλικους δικαιούχους το αφορολόγητο ορίζεται στις 200.000 ευρώ, για έγγαμους στις 250.000 ευρώ, ενώ αυξάνεται κατά 30.000 ευρώ για κάθε παιδί. Σε περίπτωση οικοπέδου, τα ποσά αυτά μπορούν να αυξηθούν κατά 50.000 έως και 100.000 ευρώ, ανάλογα με την περίπτωση.
Οι αλλαγές αυτές έχουν ήδη αποτυπωθεί στα στατιστικά στοιχεία των φορολογικών αρχών. Μόνο στο πρώτο επτάμηνο του 2025, οι πράξεις δωρεών, παροχών και μεταβιβάσεων ακινήτων αυξήθηκαν κατά 11% σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα του προηγούμενου έτους, φτάνοντας τις 152.000. Τα έσοδα από τους σχετικούς φόρους υπολογίζονται σε 152 εκατομμύρια ευρώ, εξέλιξη που αποδίδεται στην ευνοϊκή νομοθεσία και στο υψηλό αφορολόγητο που καθιστά τις ενδοοικογενειακές μεταβιβάσεις πιο απλές, διαφανείς και προσιτές.