Νέο νομοσχέδιο στην Βουλή για την τροποποίηση του Κώδικα Μετανάστευσης: Ποιες άδειες αφορά και τι αλλάζει ουσιαστικά

Το υπό διαμόρφωση νομοθετικό πλαίσιο για τη νόμιμη μετανάστευση επιχειρεί να ανασχεδιάσει συνολικά τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η είσοδος, η διαμονή και η πρόσβαση στην αγορά εργασίας πολιτών τρίτων χωρών στην Ελλάδα. Η φιλοσοφία του νομοσχεδίου στηρίζεται στη δημιουργία ενός σύγχρονου και συνεκτικού συστήματος που προσελκύει πολίτες τρίτων χωρών αποκλειστικά μέσω νόμιμων οδών, διευκολύνει την ουσιαστική ένταξή τους στην ελληνική κοινωνία και την οικονομική ζωή, ενώ παράλληλα ενισχύει τους μηχανισμούς πρόληψης και καταπολέμησης της παράνομης μετανάστευσης.

Στον πυρήνα της προσέγγισης αυτής βρίσκεται η προσπάθεια μείωσης της γραφειοκρατίας, η επιτάχυνση των διοικητικών διαδικασιών, η διαφάνεια, η ενίσχυση των δικαιωμάτων των νομίμως διαμενόντων εργαζομένων, καθώς και η ευθυγράμμιση της ελληνικής έννομης τάξης με το ενωσιακό δίκαιο.

Επιτάχυνση διαδικασιών, δεσμευτικές προθεσμίες και ενιαία διοικητική πράξη

Το νομοσχέδιο εισάγει ένα πιο πειθαρχημένο σύστημα προθεσμιών για την εξέταση αιτήσεων χορήγησης, τροποποίησης ή ανανέωσης άδειας διαμονής που εμπίπτουν στο καθεστώς της ενιαίας άδειας. Η βασική προθεσμία ορίζεται σε ενενήντα ημέρες από την υποβολή πλήρους φακέλου. Επιτρέπεται μόνο μία παράταση, έως τριάντα ημέρες, αποκλειστικά σε εξαιρετικές περιπτώσεις, υπό τον όρο ότι η Διοίκηση επικαλείται ειδικά και αιτιολογημένα την πολυπλοκότητα της υπόθεσης και ενημερώνει προηγουμένως τον αιτούντα μέσω του Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος «Μετανάστευση». Με τον τρόπο αυτό περιορίζεται δραστικά το φαινόμενο των παρατεταμένων εκκρεμοτήτων που, στην πράξη, οδηγούσαν σε πολύμηνη ή ακόμη και πολυετή «ομηρία» των ενδιαφερομένων.

Ιδιαίτερα κρίσιμος είναι και ο κανόνας ότι η αναστολή της προθεσμίας εξέτασης επιτρέπεται μόνο για αντικειμενικούς λόγους, δηλαδή μόνο όταν ζητούνται συμπληρωματικά δικαιολογητικά και μόνο για όσο χρόνο διαρκεί η προθεσμία που έχει δοθεί στον αιτούντα για να ανταποκριθεί. Η προθεσμία αυτή φτάνει έως δύο μήνες, με δυνατότητα παράτασης τριάντα ημερών. Εξίσου σημαντική είναι η ρητή απαγόρευση «σιωπηρής» ή αόριστης αναστολής χωρίς τυπική κοινοποίηση, κάτι που αποσκοπεί στην αποτροπή πρακτικών αδιαφάνειας και στην ενίσχυση του ελέγχου της διοικητικής λειτουργίας.

Η «άδεια διαμονής δεύτερης ευκαιρίας» στην ουσία της: ποιο πρόβλημα λύνει, ποιοι υπάγονται και ποιες εγγυήσεις παρέχει

Με το νομοσχέδιο προτείνεται η θέσπιση άδειας διαμονής «δεύτερης ευκαιρίας» (τύπου Ι.9), η οποία απευθύνεται σε πολίτες τρίτων χωρών που διέμεναν νόμιμα στην Ελλάδα επί τουλάχιστον πέντε έτη και των οποίων ο οριστικός τίτλος διαμονής ή δελτίο διαμονής έληξε, δεν ανανεώθηκε, ανακλήθηκε ή απορρίφθηκε κατά το τελευταίο έτος πριν από την έναρξη ισχύος της ρύθμισης. Δικαίωμα υπαγωγής έχουν όσοι εξακολουθούν να διαμένουν στη χώρα, δεν απουσίασαν συνολικά για διάστημα άνω των έξι μηνών έως την υποβολή της αίτησης και δεν συντρέχουν στο πρόσωπό τους λόγοι δημόσιας τάξης ή ασφάλειας, ούτε ενεργές διοικητικές κυρώσεις. Η ρύθμιση καλύπτει τόσο περιπτώσεις εκπρόθεσμης υποβολής αίτησης ανανέωσης όσο και περιπτώσεις απόρριψης ή ανάκλησης του τίτλου λόγω μη πλήρωσης των νόμιμων προϋποθέσεων.

Για την υποβολή της αίτησης απαιτείται διαβατήριο σε ισχύ ή σχετική απόφαση της αρμόδιας επιτροπής σε περιπτώσεις αντικειμενικής ή προσωρινής αδυναμίας κατοχής διαβατηρίου, καθώς και απόδειξη πλήρους ασφαλιστικής κάλυψης ασθένειας. Κατά την κατάθεση της αίτησης καταβάλλεται ηλεκτρονικό παράβολο ύψους 300 ευρώ, μη επιστρεπτέο ανεξαρτήτως της έκβασης της διαδικασίας. Με την υποβολή της αίτησης χορηγείται βεβαίωση νόμιμης παραμονής.

Η άδεια διαμονής δεύτερης ευκαιρίας χορηγείται μία φορά, έχει διάρκεια δύο ετών, παρέχει πρόσβαση στην εξαρτημένη εργασία καθώς και στην παροχή υπηρεσιών ή έργου και ανανεώνεται σύμφωνα με τις γενικές διατάξεις περί ανανέωσης αδειών διαμονής.

Ενίσχυση δικαιωμάτων και ίση μεταχείριση: θεσμική θωράκιση των κατόχων ενιαίας άδειας

Σημαντική καινοτομία αποτελεί η ρητή κατοχύρωση της αρχής της ίσης μεταχείρισης των κατόχων ενιαίας άδειας διαμονής με τους ημεδαπούς εργαζομένους. Η ίση μεταχείριση εκτείνεται σε όλο το φάσμα των βασικών εργασιακών και κοινωνικών δικαιωμάτων: στους όρους εργασίας και αμοιβής, στο ωράριο, στις άδειες, στην υγεία και ασφάλεια στην εργασία, στη συμμετοχή σε συνδικαλιστικές οργανώσεις, στην πρόσβαση στην εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση, στην κοινωνική ασφάλιση και στα συνταξιοδοτικά δικαιώματα, αλλά και στην πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες.

Παράλληλα, ενισχύονται οι εγγυήσεις πληροφόρησης, καθώς οι αρμόδιες αρχές υποχρεώνονται να παρέχουν σαφείς και προσβάσιμες πληροφορίες για δικαιώματα, υποχρεώσεις και διαδικασίες. Η υποχρέωση αυτή έχει ιδιαίτερη πρακτική αξία, διότι η αδιαφάνεια και η αποσπασματική ενημέρωση συχνά αποτελούσαν αιτία λαθών, ελλείψεων φακέλου, άσκοπων απορρίψεων και, τελικά, αδικαιολόγητης απώλειας νόμιμης διαμονής.

Νέες κατηγορίες αδειών και πιο στοχευμένη νόμιμη μετανάστευση: Blue Card, tech visa, talent visa και στρατηγικές ανάγκες

Στο επίπεδο της πολιτικής επιλογής, το νομοσχέδιο επιχειρεί να καταστήσει την Ελλάδα πιο ελκυστικό προορισμό νόμιμης μετανάστευσης, εισάγοντας και επεκτείνοντας στοχευμένες κατηγορίες αδειών διαμονής που ανταποκρίνονται σε ανάγκες της οικονομίας και της κοινωνίας. Εντάσσονται σε αυτό το πλαίσιο άδειες για εργαζομένους υψηλής ειδίκευσης, όπως η Blue Card, ειδικές θεωρήσεις και άδειες τύπου tech visa και talent visa, άδειες για εργασία σε νεοφυείς επιχειρήσεις, άδειες για επισκέπτες καθηγητές σε πανεπιστήμια και εκπαιδευτικά ιδρύματα, καθώς και άδειες που συνδέονται με συμμετοχή σε μεγάλα στρατηγικά έργα και επενδύσεις.

Παράλληλα, αναμορφώνεται η διαδικασία καθορισμού του όγκου εισδοχής εργαζομένων, με μεγαλύτερη ευελιξία και προσαρμογή στις πραγματικές ανάγκες της αγοράς εργασίας. Η κατεύθυνση αυτή υποδηλώνει μια περισσότερο δυναμική σύνδεση της μεταναστευτικής πολιτικής με τις παραγωγικές ανάγκες της χώρας, περιορίζοντας τις ακαμψίες που οδηγούσαν είτε σε ελλείψεις εργατικού δυναμικού είτε σε ατελέσφορες, χρονοβόρες διαδικασίες.

Ρυθμίσεις για φοιτητές και σπουδαστές τρίτων χωρών: μεγαλύτερη διάρκεια, περισσότερη εργασία, ουσιαστική μετάβαση μετά την αποφοίτηση

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στους φοιτητές και σπουδαστές τρίτων χωρών, με ρυθμίσεις που ενισχύουν τη σταθερότητα και την προοπτική παραμονής τους. Η διάρκεια της άδειας διαμονής προβλέπεται να είναι ισόχρονη με την ανώτατη διάρκεια φοίτησης, αυξάνεται το ανώτατο όριο επιτρεπόμενης μερικής απασχόλησης σε 20 ώρες την εβδομάδα και θεσπίζεται δικαίωμα παραμονής μετά την αποφοίτηση για αναζήτηση εργασίας ή για επιχειρηματική δραστηριότητα.

Οικογενειακή επανένωση, δεκαετής άδεια και επί μακρόν διαμένων: σαφέστερες προϋποθέσεις και περισσότερη σταθερότητα

Το νομοσχέδιο βελτιώνει το πλαίσιο τόσο για τα μέλη οικογένειας Ελλήνων πολιτών όσο και για τη μόνιμη διαμονή μελών οικογένειας, καθώς και για την απόκτηση δεκαετούς άδειας διαμονής. Στο ίδιο πεδίο, εξειδικεύονται οι προϋποθέσεις γνώσης της ελληνικής γλώσσας, ιστορίας και πολιτισμού που απαιτούνται για την απόκτηση καθεστώτος επί μακρόν διαμένοντος. Η εξειδίκευση αυτή επιδιώκει να μειώσει την ερμηνευτική ασάφεια και να ενισχύσει την προβλεψιμότητα, στοιχείο θεμελιώδες για όσους έχουν ήδη αναπτύξει πραγματικούς δεσμούς με τη χώρα και επιδιώκουν ένα σταθερό καθεστώς μακράς διαμονής.

Εκκρεμείς ανανεώσεις αδειών διαμονής: διετής άδεια και αναγνώριση νόμιμης διαμονής

Με τη ρύθμιση αυτή αντιμετωπίζεται το ζήτημα των εκκρεμών αιτήσεων ανανέωσης αδειών διαμονής που έχουν υποβληθεί από το 2022 και μετά, βάσει του ν. 4251/2014 και του Κώδικα Μετανάστευσης. Η διάταξη αφορά πολίτες τρίτων χωρών που αιτήθηκαν ανανέωση άδειας διαμονής για εξαρτημένη εργασία, παροχή υπηρεσιών ή έργου, καθώς και για οικογενειακή επανένωση, συμπεριλαμβανομένων των αυτοτελών αδειών διαμονής μελών οικογένειας, και στους οποίους έχει χορηγηθεί βεβαίωση κατάθεσης αίτησης με πλήρη δικαιολογητικά (βεβαίωση τύπου Α’).

Για τις αιτήσεις αυτές, εφόσον εξακολουθούν να εκκρεμούν κατά την έναρξη ισχύος της ρύθμισης και δεν συντρέχουν λόγοι δημόσιας τάξης ή ασφάλειας, προβλέπεται η έκδοση άδειας διαμονής διάρκειας δύο ετών, με ημερομηνία έναρξης ισχύος την ημερομηνία έκδοσής της. Παράλληλα, ο χρόνος που μεσολάβησε από την υποβολή της αίτησης ανανέωσης έως την έναρξη ισχύος της νέας άδειας θεωρείται αυτοδικαίως χρόνος νόμιμης διαμονής στη χώρα, χωρίς να απαιτείται έκδοση διαπιστωτικής πράξης.

Ο χρόνος αυτός προσμετράται κανονικά για τη θεμελίωση δικαιώματος χορήγησης άδειας διαμονής μακράς διάρκειας (κατηγορία Μ.1) και άδειας μόνιμης διαμονής (κατηγορία Μ.2), σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις του Κώδικα Μετανάστευσης. Οι άδειες διαμονής που εμπίπτουν στη ρύθμιση χορηγούνται κατά προτεραιότητα, ανεξαρτήτως της χρονολογίας κατάθεσης της αρχικής αίτησης ανανέωσης.

Προσωποπαγές δικαίωμα διαμονής για μέλη οικογένειας Έλληνα

Στο εν λόγω νομοσχέδιο προτείνονται τροποποιήσεις που αφορούν σε κρίσιμες διατάξεις του Κώδικα Μετανάστευσης σχετικά με τη διατήρηση προσωποπαγούς δικαιώματος διαμονής σε ειδικές περιπτώσεις.

Συγκεκριμένα, αναδιατυπώνονται οι διατάξεις που αφορούν τη διατήρηση προσωποπαγούς δικαιώματος διαμονής για τα μέλη οικογένειας Έλληνα πολίτη που είναι υπήκοοι τρίτων χωρών. Το δικαίωμα αυτό διατηρείται, μεταξύ άλλων, σε περιπτώσεις θανάτου του Έλληνα πολίτη, εφόσον τα μέλη της οικογένειας διέμεναν στην Ελλάδα για τουλάχιστον ένα έτος πριν από το γεγονός, καθώς και σε περιπτώσεις διαζυγίου ή λύσης συμφώνου συμβίωσης, υπό την προϋπόθεση ότι η έγγαμη ή συμβιωτική σχέση είχε διάρκεια τουλάχιστον τριών ετών, εκ των οποίων τουλάχιστον ένα έτος στην Ελλάδα. Αντίστοιχα, το προσωποπαγές δικαίωμα διαμονής διατηρείται και σε περιπτώσεις ιδιαιτέρως δυσχερών καταστάσεων, όπως όταν το μέλος της οικογένειας έχει καταστεί θύμα οικογενειακής βίας κατά τη διάρκεια του γάμου ή του συμφώνου συμβίωσης, καθώς και όταν η επιμέλεια των τέκνων έχει ανατεθεί νομίμως στον πολίτη τρίτης χώρας.

Η διατήρηση του προσωποπαγούς δικαιώματος διαμονής τελεί υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, όπως η απόδειξη απασχόλησης ή άσκησης επαγγελματικής δραστηριότητας, η ύπαρξη επαρκών οικονομικών πόρων ώστε να μην επιβαρύνεται το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας, καθώς και η πλήρης ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας στην Ελλάδα. Εναλλακτικά, το δικαίωμα διαμονής μπορεί να θεμελιώνεται και μέσω της ένταξης σε ήδη συσταθείσα οικογένεια στην Ελλάδα, της οποίας άλλο μέλος πληροί τις ανωτέρω προϋποθέσεις.

Η αίτηση για τη χορήγηση προσωποπαγούς άδειας διαμονής υποβάλλεται εντός προθεσμίας δύο μηνών από την επέλευση του γεγονότος που γεννά το σχετικό δικαίωμα και εξετάζεται από την αρμόδια υπηρεσία της οικείας αποκεντρωμένης διοίκησης. Η προσωποπαγής άδεια διαμονής που χορηγείται είναι τύπου Ο.3, έχει διάρκεια πέντε ετών και ανανεώνεται για ίσο χρονικό διάστημα. Επισημαίνεται ότι η έκδοση τόσο του Δελτίου Διαμονής και του Δελτίου Μόνιμης Διαμονής όσο και της Προσωποπαγούς Άδειας Διαμονής απαλλάσσεται από την καταβολή παραβόλου.

Τέλος, διευκρινίζεται ρητώς ότι ο ή η σύζυγος ή σύντροφος, ανεξαρτήτως ιθαγένειας, καθώς και οι κατιόντες συγγενείς εξ αίματος σε ευθεία γραμμή, οι οποίοι κατέχουν Δελτίο Διαμονής ή Δελτίο Μόνιμης Διαμονής, έχουν πλήρη πρόσβαση στην αγορά εργασίας, τόσο ως μισθωτοί όσο και ως αυτοαπασχολούμενοι ή παρέχοντες υπηρεσίες και έργο.

Μόνιμη διαμονή μελών οικογένειας Έλληνα

Με τις νέες ρυθμίσεις καθορίζεται με μεγαλύτερη σαφήνεια το δικαίωμα μόνιμης διαμονής των μελών οικογένειας Έλληνα πολίτη που διαμένουν νόμιμα στη χώρα. Συγκεκριμένα, προβλέπεται ότι τα μέλη οικογένειας Έλληνα που έχουν διαμείνει στην Ελλάδα μαζί του για συνεχές χρονικό διάστημα πέντε ετών αποκτούν αυτοτελές δικαίωμα μόνιμης διαμονής, ανεξάρτητα από τους πρόσθετους όρους που προβλέπονται σε άλλες διατάξεις του άρθρου 93. Τυχόν διακοπή της διαμονής, εφόσον δεν υπερβαίνει τα δύο συνεχόμενα έτη μετά τη λήξη του δελτίου διαμονής, δεν επηρεάζει το δικαίωμα απόκτησης Δελτίου Μόνιμης Διαμονής.

Για τη χορήγηση του Δελτίου Μόνιμης Διαμονής τύπου Μ.3, το ενδιαφερόμενο μέλος οικογένειας Έλληνα οφείλει να υποβάλει αίτηση στην αρμόδια υπηρεσία μίας στάσης εντός συγκεκριμένης προθεσμίας δύο μηνών πριν από τη λήξη της ισχύος του ισχύοντος Δελτίου Διαμονής. Σε περίπτωση καθυστέρησης και μη υποβολής της αίτησης εντός ενός έτους από τη λήξη του δελτίου διαμονής, προβλέπεται η επιβολή διοικητικού προστίμου ύψους πενήντα ευρώ.

Η χορήγηση του Δελτίου Μόνιμης Διαμονής πραγματοποιείται με απόφαση του Γραμματέα της αρμόδιας αποκεντρωμένης διοίκησης και τελεί υπό την επιφύλαξη λόγων δημόσιας τάξης και δημόσιας ασφάλειας. Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται ρητώς ότι οποιοδήποτε περιοριστικό μέτρο πρέπει να σέβεται την αρχή της αναλογικότητας και να στηρίζεται αποκλειστικά στην προσωπική συμπεριφορά του ενδιαφερόμενου. Προηγούμενες ποινικές καταδίκες δεν αρκούν από μόνες τους για τη λήψη τέτοιων μέτρων, ενώ η συμπεριφορά που λαμβάνεται υπόψη οφείλει να συνιστά πραγματική, ενεστώσα και επαρκώς σοβαρή απειλή για θεμελιώδες συμφέρον της κοινωνίας. Απορρίπτονται, επίσης, αιτιολογήσεις που δεν συνδέονται με τα συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης ή βασίζονται σε εκτιμήσεις γενικής πρόληψης.

Το Δελτίο Μόνιμης Διαμονής ανανεώνεται κάθε δέκα έτη, σύμφωνα με τις ρυθμίσεις για την έκδοση αδειών διαμονής υπό τη μορφή αυτοτελούς εγγράφου. Μετά την απόκτησή του, η απώλεια του δικαιώματος μόνιμης διαμονής επέρχεται μόνο σε περίπτωση απουσίας του δικαιούχου από την Ελλάδα για χρονικό διάστημα που υπερβαίνει τα δύο συνεχόμενα έτη.

Καθεστώς διαμονής πολιτών Ηνωμένου Βασιλείου μετά το Brexit και νέο άρθρο 162Α

Το άρθρο 39 του νομοσχεδίου εισάγει αυτοτελές και σαφές καθεστώς διαμονής για πολίτες του Ηνωμένου Βασιλείου και τα μέλη των οικογενειών τους που εμπίπτουν στη Συμφωνία Αποχώρησης. Ο στόχος είναι η άρση αμφισβητήσεων και η ενοποίηση ερμηνειών που μέχρι σήμερα διέφεραν από υπηρεσία σε υπηρεσία. Με το νέο άρθρο 162Α καθίσταται σαφές ότι οι άδειες αυτές δεν υπάγονται στις γενικές διατάξεις αλλοδαπών, αποτρέπονται απορρίψεις λόγω εσφαλμένης υπαγωγής σε λάθος καθεστώς και εξασφαλίζεται η συνέχεια δικαιωμάτων διαμονής και εργασίας.

Η πρακτική αξία της ρύθμισης είναι διττή: αφενός καταργεί πρακτικές «επαναξιολόγησης» δικαιωμάτων που προκαλούσαν ανασφάλεια, αφετέρου μειώνει προσφυγές και ακυρώσεις, παρέχοντας ένα σταθερό καθεστώς για οικογένειες Βρετανών πολιτών που ζουν και εργάζονται στην Ελλάδα.

Οι νομικές υπηρεσίες του δικηγορικού μας γραφείου

Το δικηγορικό μας γραφείο, με εμπειρία άνω των 20 ετών στο ελληνικό Μεταναστευτικό Δίκαιο, χειρίζεται συστηματικά υποθέσεις αδειών διαμονής κάθε κατηγορίας και πολυπλοκότητας, υποθέσεις αιτήσεων επίσπευσης και θεραπείας, ή αιτήσεων ακύρωσης κατά απορριπτικών αποφάσεων των Διευθύνσεων Αλλοδαπών και Μετανάστευσης. Με μεθοδική προετοιμασία φακέλου, τεκμηρίωση δεσμών, στοχευμένη νομική επιχειρηματολογία και συνεχή παρακολούθηση της διοικητικής πορείας, επιδιώκουμε όχι μόνο τη λύση του προβλήματος, αλλά και τη διασφάλιση της συνέχειας της νόμιμης διαμονής και της ασφάλειας δικαίου για τον εντολέα και την οικογένειά του. Αν χρειάζεστε καθοδήγηση για το ποια διαδικασία σας αφορά, πώς να θωρακίσετε τον φάκελό σας ή πώς να αντιμετωπίσετε μια απόρριψη, είμαστε στη διάθεσή σας με υπευθυνότητα, σαφήνεια και πλήρη νομική υποστήριξη.